Pri Lingwa de Planeta, Mondlingvo

Lingwa de Planeta, aŭ mallonge, Lidepla, estas konstruita lingvo, kiu atingis stabilecon en 2010. La vortostoko devenas el la plej parolataj lingvoj en la mondo. Tiu listo inkluzivas:

  1. la angla
  2. la hispana
  3. la portugala
  4. la franca
  5. la germana
  6. la itala
  7. la ĉina
  8. la rusa
  9. la hindia
  10. la araba
  11. la persa

Rigardante tiun liston, vi eble scivolas, en kio ĝi diferenciĝas de Esperanto?

Ĉirkaŭ 80 elcento de la vortostoko devenas el lingvoj, kiuj uzas la latinan alfabeton. Kvankam nur 20 elcento de la vortostoko devenas el nelatinaj lingvoj, la plej uzataj vortoj en la lingvo konsistas el la vortoj ene de tiu elcentaĵo.

Alia interesaĵo estas, ke Novialo kaj eĉ Esperanto estis helpiloj por la kreintoj de Lidepla kiam ili elektis radikojn por la latindevena parto de la vortostoko. Evidente, multe de la radikoj en Novialo estis plukitaj el Esperanto kaj Ido. Mi neniam antaŭe studis Novialon, do mi ne vere scias multe pri ĝi, sed mi ne havas kialon dubi tiun fakton.

Jen ekzemplo de pluraj vortoj en kelkaj lingvoj kompare kun Lidepla:

EsperantoLideplaEnglishDeutschEspañol
mimeme, Iichyo
nebuno, notnein, nichtno
parolishwospeaksprechenhablar
kunkunwithmitcon
legilektireadlesenleer
skribiskribiwriteschreibenescribir
domodomhouseHauscasa
rapidakwayfastschnellrápido
knaboboyboyJungeniño
musomausmouseMausratón
multemuchoa lotvielmucho
matenosabahmorningMorgenmañana

Do, el la vortoj en tiu listo, mi ne havis problemon parkerigante la plejparton de ili.

Ĝis nun, mia sperto lernante Lideplan estas, ke unuavide mi povas almenaŭ rekoni la plejparton de Lideplaj vortoj pro tio, ke mi jam studis plurajn de la lingvoj el kiuj ĝia vortostoko devenas. Pro tio, la mensa strebo bezonata por parkerigi tiujn novajn vortojn, kiujn me ne rekonas, ankoraŭ ne estas tiom intensa.

La gramatiko estas sufiĉe facile komprenebla. Jen iuj bazoj:

  1. La verboj restas samforme – ili ne konjugacias.
  2. Ne estas genroj.
  3. Ne estas kazoj.
  4. Ne estas artikoloj.
  5. Adjektivoj kutime havas la finaĵon -e.
  6. Substantivoj kutime havas la finaĵon -a, sed estas esceptoj, ekzemple, adres (address) kaj chay (tea).
  7. Verboj kutime havas la finaĵon -i, sed estas esceptoj, ekzemple, shwo (paroli) kaj kan (spekti).
  8. Adverboj kutime havas la finaĵon -em.
  9. Estas ankaŭ afiksosistemo simile al tiu en Esperanto.

Ne havas sencon, ke mi detale plu priskribi la lingvon kaj kiel ĝi funkcias. Ĝi havas propran Vikipedio-paĝon, kiu enhavas pli da detaloj se ĉio ĉi tio interesas vin.

Kiel mi unue aŭdis pri Lingwa de Planeta?

Ekzistas alia konstruita lingvo, Pandunio, kiun mi eklernis en 2016. Pandunio kaj Lidepla ambaŭ estis kreititaj cele al multkultura internacia komprenebleco. Mi ne multe studis Pandunion ĉar ne longe post kiam mi komencis lerni ĝin, mi eltrovis ke ĝi, ĉe tiu tempo, ankoraŭ ne estis stabila. Do, ekzemple, mi lernis kelkajn vortojn kaj poste vidis la samajn vortojn tradukitajn alimaniere. Pro tio, mi decidis ĉesi studi Pandunion ĝis post kiam ĝi atingas stabilecon.

Dum mi studis ĝin, mi faris filmeton pri ĝi kaj iu en la komentaro diris, ke jam ekzistis lingvo kun similaj trajtoj:

Do, mi aŭdis pri Lidepla pere de tiu komento.

Ĉi-jare, 2019, Pandunio fakte atingis stabilecon. Kiam mi eltrovis tion, mi tuj planis rekomenci studi ĝin. Sed, mi subite rememoris la komenton pri Lidepla kaj decidis ioemete esplori ĝin unue. Nu, evidente, ĝi plaĉis al mi ĉar jen blogafiŝo pri ĝi kelkajn monatojn poste. Mi fakte eĉ kreis novan blogon en la lingvo, kiu nomiĝas Nihao, es me.

Unu afero, kiun mi ŝatas pri Lidepla estas, ke jam ekzistas sufiĉe granda kvanto da tradukitaj verkoj en Lidepla. Ekzemple, jen unu fonto.

Ĉu mi iam revenos al Pandunio? Eble, eble ne, mi vere ne scias. Mi ĝuas lerni Lideplan, do mia nuntempa plano estas daŭrigi studi ĝin ĝis flueco.

“Mi jam komencis lerni Esperanton. Ĉu mi devus ĉesi kaj lerni Lideplan anstataŭe?”

Iu jam starigis tiun demandon:

Kaj jen mia respondo:

Fine, jen la unua filmeto, kiun mi iam registris en Lidepla.

Se vi volas legi pli pri Lidepla, aux eĉ lerni ĝin, vi povas trovi materialojn ĉe lingwadeplaneta.info.

Dankon pro via legado.
Shukran por lekti.

Ĝis poste.

~Kristoforo


Unu penso pri “Pri Lingwa de Planeta, Mondlingvo

Add yours

  1. Mi multe preferas Esperanton. Nenio malhelpas Esperanto enriĉiĝi per tiom multe da vortoj orientalingvaj, kiom sin trovas en Lidepla’. Lidepla’ ne estas pli facila ol Esperanto, sammaniere ke la Ĉina absolute ne estas pli facila lingvo ol la Rusa por ekzemplo. En la Ĉina ŝajnas ege simpla la gramatiko, ege malriĉa je reguloj, sed tiu malriĉeco je reguloj provenas de la ankoraŭ pli ega nombro da vorteroj kaj esprimoj kiuj ne obeas al kiuj ajn reguloj, kies kondukado oni devas lerni aparte, unu po unu, tiel kiel la skriberoj. Mi enparte lernis Lidepla, kaj ĝi partoprenas en multe da difektoj de la Ĉina : ĉiu vorteto kaj vortero kondukas sin po sia kaprico.

    Ŝato

Respondi

Entajpu viajn informojn sube aŭ alklaku piktogramon por ensaluti:

WordPress.com Logo

Vi komentas per via konto de WordPress.com. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Google photo

Vi komentas per via konto de Google. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Twitter picture

Vi komentas per via konto de Twitter. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Facebook photo

Vi komentas per via konto de Facebook. Elsaluti /  Ŝanĝi )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Supren ↑

%d blogantoj ŝatas tiun ĉi: